რა არის ADHD?

რა არის

ADHD-ის მქონე ადამიანს სხვებზე მეტად უჭირს ყურადღების, ენერგიის ან იმპულსების კონტროლი. ნიშნები, როგორც წესი, 12 წლამდე ჩნდება.⁴ არსებობს სამი ძირითადი ტიპი:

• ძირითადად ყურადღების დეფიციტით: ადვილად გაფანტული ყურადღება, დავიწყება, საქმის დასრულების სირთულე. ეს ტიპი ხშირად შეუმჩნეველი რჩება, განსაკუთრებით გოგონებსა და ქალებში.^4,3
• ძირითადად ჰიპერაქტიურობითა და იმპულსურობით: მოუსვენრობა, ბევრი ენერგია, ლოდინის გაჭირვება, დაუფიქრებლად მოქმედება.
• შერეული: ორივეს ნიშნები. ეს ტიპი ყველაზე ხშირია.⁴

ნიშნები ბავშვებში და რისი გაკეთება შეუძლიათ მშობლებს

ADHD ზრდასრულებში

ADHD-ის მქონე ბევრ ბავშვს ის ზრდასრულ ასაკშიც რჩება. ზრდასრულებში ის შეიძლება ასე გამოიხატოს:³

• ადვილად გაფანტული ყურადღება ან დავიწყება
• დროის დაგეგმვის სირთულე
• მითითებების შესრულების ან საქმის დასრულების სირთულე
• ნივთების, მაგალითად გასაღების ან ტელეფონის, ხშირად დაკარგვა
• მოუსვენრობა, ბევრი ლაპარაკი ან სხვისთვის საუბრის შეწყვეტინება
• სწრაფი გადაწყვეტილებები შედეგებზე დაფიქრების გარეშე

თუ ეს ყველაფერი სწავლაში, სამსახურში ან ურთიერთობებში პრობლემებს გიქმნით, მიმართეთ ექიმს. საქართველოში ზრდასრულებში ADHD-ს, როგორც წესი, ფსიქიატრი აფასებს.^3,5

ADHD-ის მქონე ადამიანებს უფრო ხშირად აქვთ შფოთვა ან დეპრესია.³ თუ სიცოცხლის დასრულებაზე ფიქრობთ, დაუყოვნებლივ უთხარით ვინმეს, ვისაც ენდობით, ან დარეკეთ 112-ზე.

რატომ არის დახმარება მნიშვნელოვანი

დახმარების გარეშე ADHD-მა შეიძლება გამოიწვიოს მეტი უბედური შემთხვევა და ტრავმა, პრობლემები სკოლასა და სამსახურში და ნივთიერებების მოხმარების უფრო მაღალი რისკი. მკურნალობა ამ რისკებიდან რამდენიმეს ამცირებს.²

როგორ მკურნალობენ ADHD-ს

მკურნალობა, როგორც წესი, რამდენიმე სახის დახმარებას აერთიანებს:⁶

• ინფორმაცია და მხარდაჭერა ადამიანისა და მისი ოჯახისთვის
• ცვლილებები სკოლაში ან სამსახურში
• ფსიქოთერაპია, მაგალითად მშობლების ტრენინგი და კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპია
• წამალი, როცა ეს საჭიროა

წამლები

სტიმულანტები

ყველაზე ხშირად გამოყენებული ADHD-ის წამლები, მაგალითად მეთილფენიდატი (რიტალინი, კონცერტა). დიდ ბრიტანეთში ისინი პირველი წამალია, რომელსაც 5 წლის და უფროს ბავშვებს სთავაზობენ.⁶ საქართველოში ისინი არ იყიდება.⁷

არასტიმულანტები

მაგალითად ატომოქსეტინი. მათ, როგორც წესი, მაშინ იყენებენ, როცა სტიმულანტები არ გამოდგება.⁶ ატომოქსეტინი ერთადერთი ADHD-ის წამალია, რომელიც საქართველოში იყიდება.⁷

გავრცელებული მითები

„ეს ცუდი აღზრდის ბრალია.“

არა. ADHD ძირითადად გენებსა და ტვინის განვითარებას უკავშირდება.²

„ბავშვს გაუვლის.“

ხშირად არ გაუვლის. ADHD-ის მქონე ბავშვების დიდ ნაწილს ის ზრდასრულ ასაკშიც რჩება.²

„უბრალოდ მეტი უნდა ეცადოს.“

ADHD ტვინის მიერ ყურადღებისა და ქცევის კონტროლის თავისებურებაა. მეტი მცდელობა მას ვერ აქრობს.

„ADHD-ის წამლები ნარკოტიკებია.“

ეს წამლებია, რომლებსაც ევროკავშირში, დიდ ბრიტანეთსა და აშშ-ში ექიმები გამოწერენ და მათ მიღებას აკონტროლებენ.^8,6

საიდან არის ეს ინფორმაცია

1. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია. დაავადებათა საერთაშორისო კლასიფიკაცია, ICD-11, კოდი 6A05: ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტიურობის აშლილობა (ინგლისურ ენაზე).
2. Faraone, S.V. და სხვ. (2021). „The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 evidence-based conclusions about the disorder“. Neuroscience & Biobehavioral Reviews 128: 789–818 (ინგლისურ ენაზე).
3. დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობის ეროვნული სამსახური (NHS). „ADHD in adults“ (ინგლისურ ენაზე).
4. დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობის ეროვნული სამსახური (NHS). „Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD): Symptoms“ (ინგლისურ ენაზე).
5. რადიო თავისუფლება (2026 წლის 13 ივნისი). „გეხმარება ცხოვრებაში, მაგრამ პრობლემებს გიქმნის კანონთან - რა გელის, თუ ADHD-ის წამალი გიპოვეს?“
6. დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობისა და მოვლის ხარისხის ეროვნული ინსტიტუტი (NICE). NG87: Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (2018, განახლდა 2019 წელს; ინგლისურ ენაზე).
7. „ADHD საქართველოში“. adhd.ge, დამოუკიდებელი მოხალისეობრივი საიტი. მოიცავს ჯანდაცვის სამინისტროს 2023 წლის თებერვლის პასუხს. ბოლოს განახლდა 2026 წლის 9 ივლისს.
8. ევროპის წამლების სააგენტო (2009). „European Medicines Agency makes recommendations for safer use of Ritalin and other methylphenidate-containing medicines in the EU“ (ინგლისურ ენაზე).