დიაგნოსტიკა და მკურნალობა საქართველოში

დიაგნოზის დასმა

დაიწყეთ ოჯახის ექიმით, ბავშვის შემთხვევაში კი პედიატრით. ისინი გადაგამისამართებენ სპეციალისტთან — როგორც წესი, ფსიქიატრთან, ბავშვების შემთხვევაში კი ბავშვთა ფსიქიატრთან.⁵ სპეციალისტების უმეტესობა თბილისში მუშაობს, ამიტომ რეგიონებიდან ოჯახებს ხშირად მგზავრობა უწევთ.¹

საქართველოში არ არსებობს ეროვნული გაიდლაინი, თუ როგორ უნდა დაისვას ADHD-ის დიაგნოზი და როგორ უნდა ხდებოდეს მკურნალობა, ამიტომ მიდგომა შეიძლება ექიმიდან ექიმამდე განსხვავდებოდეს.

ნიშნები ბავშვებში · ნიშნები ზრდასრულებში

ხარჯები

თერაპია ძვირია და დაზღვევა მას არ ფარავს.¹ ატომოქსეტინის ერთი თვის მარაგი დაახლოებით 500 ლარამდე ჯდება.²

წამლები

ატომოქსეტინი ერთადერთი ADHD-ის წამალია, რომელიც საქართველოში იყიდება. ის ხშირად არ არის მარაგში, მაღალი დოზების შოვნა კი ჭირს.²

სტიმულანტები, მაგალითად მეთილფენიდატი (რიტალინი, კონცერტა) ან ამფეტამინზე დაფუძნებული წამლები, ევროპაში ADHD-ის მკურნალობისას ყველაზე ხშირად გამოიყენება.⁶ საქართველოში ისინი არ იყიდება. 2023 წლის თებერვალში ჯანდაცვის სამინისტრომ დაადასტურა, რომ არცერთი მათგანი აქ რეგისტრირებული არ არის, და აღნიშნა, რომ მათი რეგისტრაცია ფარმაცევტული კომპანიებისა და იმპორტიორების საქმეა.²

წამლების მოძიება შეგიძლიათ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ონლაინ წამლის საძიებელში.⁷

რას ამბობს კანონი

საქართველოს კანონით მეთილფენიდატი და ამფეტამინები ნარკოტიკულ საშუალებებად ითვლება.³ მათი ქვეყანაში საჭირო დოკუმენტების გარეშე შემოტანა დანაშაულია.⁴

საქართველოში შემომსვლელ ადამიანს შეუძლია დამოწმებული დოკუმენტებით 31 დღის მარაგის შემოტანა.^4,8 ეს წესი ვიზიტებისთვისაა და გრძელვადიანი მკურნალობის გზა არ არის. adhd.ge-ის ცნობით, ამ წამლების ფოსტით გამოგზავნა შეუძლებელია.²

2026 წელს ტურისტს, რომელიც დანიშნული ადერალით, მაგრამ დოკუმენტების გარეშე ჩამოვიდა, კონტრაბანდის ბრალი წაუყენეს.⁹ ნახეთ, რა დოკუმენტებია საჭირო

სად აკლია მომსახურება

საქართველოში ADHD-ის გამო დახმარების მაძიებლები ხშირად ერთსა და იმავე პრობლემებს აწყდებიან:

• თბილისის გარეთ სპეციალისტები ცოტაა. ADHD-ზე მომუშავე ფსიქიატრებისა და ფსიქოლოგების უმეტესობა დედაქალაქშია. თბილისის გარეთ ADHD-ზე იშვიათად საუბრობენ და ბევრმა არც კი იცის, რომ ასეთი მდგომარეობა არსებობს.¹
• ეროვნული გაიდლაინი არ არსებობს. საქართველოში ADHD-ის დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ეროვნული გაიდლაინი არ არის მიღებული. ასეთი გაიდლაინი აქვთ, მაგალითად, გაერთიანებულ სამეფოს, გერმანიასა და კანადას.^6,10,11
• წამლის არჩევანი შეზღუდულია. ევროპული გაიდლაინები სტიმულატორ წამლებს მკურნალობის ერთ-ერთ ძირითად საშუალებად მიიჩნევს.^6,10 საქართველოში ხელმისაწვდომია მხოლოდ ატომოქსეტინი, რომლის შოვნაც ხშირად ჭირს.²
• ხარჯებს ოჯახები იხდიან. თერაპია ძვირია და დაზღვევა მას არ ფარავს.¹
• სტიგმა. ADHD-ს ხშირად უყურადღებობად ან ცუდ ქცევად აღიქვამენ და არა სამედიცინო მდგომარეობად.¹

საქართველოს ფსიქიკური ჯანმრთელობის 2022–2030 წლების ეროვნული სტრატეგია უკვე ისახავს მიზნად მეტი კადრის მომზადებას, ბავშვებისა და მოზარდების ფსიქიკური ჯანმრთელობის გაუმჯობესებას და მომსახურების ადამიანების საცხოვრებელ ადგილთან მიახლოებას.¹² თუ ამ საქმიანობაში ADHD-იც მოექცევა — მკაფიო ეროვნული მითითებებითა და ევროპაში გამოყენებულ წამლებზე ხელმისაწვდომობით, — ოჯახებს მთელი ქვეყნის მასშტაბით დახმარების პოვნა გაუადვილდებათ. რეკომენდაციები

მხარდაჭერა სკოლაში

ქართულ სკოლებში არსებობს სისტემა სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ბავშვებისთვის, ინდივიდუალური სასწავლო გეგმების ჩათვლით. რამდენად კარგად მუშაობს ის, სკოლიდან სკოლამდე განსხვავდება.¹³ როგორ მივმართოთ სკოლას დახმარებისთვის

ვინ მუშაობს კიდევ ADHD-ის საკითხებზე საქართველოში

• adhd.ge: მოხალისეობრივი საიტი ADHD-ის წამლების შესახებ საქართველოში.²
• ADHD Georgia: პაციენტთა ორგანიზაცია თბილისში, ADHD Europe-ის წევრი.¹⁴

ზოგადი კონტექსტი

• საქართველო შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ გაეროს კონვენციის მონაწილეა. კონვენცია საქართველოში 2014 წლის აპრილიდან მოქმედებს.¹⁵
• ფსიქიკური ჯანმრთელობის 2022–2030 წლების ეროვნული სტრატეგია ბავშვების ფსიქიკურ ჯანმრთელობასაც მოიცავს.¹²
• საქართველომ ევროკავშირის წევრობის კანდიდატის სტატუსი 2023 წლის დეკემბერში მიიღო.¹⁶

საიდან არის ეს ინფორმაცია

1. რადიო თავისუფლება (2026 წლის 13 ივნისი). „გეხმარება ცხოვრებაში, მაგრამ პრობლემებს გიქმნის კანონთან - რა გელის, თუ ADHD-ის წამალი გიპოვეს?“
2. „ADHD საქართველოში“. adhd.ge, დამოუკიდებელი მოხალისეობრივი საიტი. მოიცავს ჯანდაცვის სამინისტროს 2023 წლის თებერვლის პასუხს. ბოლოს განახლდა 2026 წლის 9 ივლისს.
3. საქართველოს პარლამენტი (2013). „ნარკოტიკული საშუალებების, ფსიქოტროპული ნივთიერებების, პრეკურსორებისა და ნარკოლოგიური დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილებების შეტანის თაობაზე, №845-რს, დანართი 2. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე.
4. საქართველოს შემოსავლების სამსახური. Prohibited and Permitted Medicaments (საბაჟო ბროშურა, PDF, ინგლისურ ენაზე).
5. დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობის ეროვნული სამსახური (NHS). „Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD): Diagnosis“ (ინგლისურ ენაზე).
6. დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობისა და მოვლის ხარისხის ეროვნული ინსტიტუტი (NICE). NG87: Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (2018, განახლდა 2019 წელს; ინგლისურ ენაზე).
7. საქართველოს სოციალური მომსახურების სააგენტო. წამლის საძიებელი.
8. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო, საქართველოს გენერალური საკონსულო ნიუ-იორკში. „Bringing medications into Georgia“ (ინგლისურ ენაზე).
9. OC Media (2026 წლის ივნისი). „Canadian tourist arrested in Georgia for having ADHD medication released after hefty fine“ (ინგლისურ ენაზე).
10. გერმანიის სამეცნიერო სამედიცინო საზოგადოებების ასოციაცია (AWMF). S3 გაიდლაინი 028-045: ADHD ბავშვებში, მოზარდებსა და ზრდასრულებში (გერმანულ ენაზე).
11. CADDRA. Canadian ADHD Practice Guidelines (ინგლისურ ენაზე).
12. EU4Georgia. „Comprehensive Approach to Integrated and Accessible Mental Health in Georgia (COMPASS-GE)“, ფსიქიკური ჯანმრთელობის 2022–2030 წლების ეროვნული სტრატეგიის მხარდამჭერი პროექტი (ინგლისურ ენაზე).
13. ევროკომისია, Eurydice. „Georgia: separate special education needs provision in early childhood and school education“ (ინგლისურ ენაზე).
14. ADHD Europe. „Our members“: სრულუფლებიან წევრ ორგანიზაციებს შორის დასახელებულია ADHD Georgia (თბილისი) (ინგლისურ ენაზე).
15. საქართველოს მთავრობა. საქართველოს პირველი ანგარიში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების კომიტეტისთვის (CRPD/C/GEO/1). გაერო (ინგლისურ ენაზე).
16. ევროკავშირის საბჭო. „Georgia“: კანდიდატის სტატუსი მიენიჭა 2023 წლის დეკემბერში (ინგლისურ ენაზე).