რეკომენდაციები

1. ერთი სტიმულანტი წამალი მაინც გახდეს ხელმისაწვდომი

   დარეგისტრირდეს მეთილფენიდატის ერთი ფორმა მაინც, ხანმოკლე და ხანგრძლივი მოქმედების, ბავშვებისა და ზრდასრულებისთვის, სტაბილური მარაგითა და სამართლიანი ფასით.

   რატომ: საქართველოში არცერთი სტიმულანტი წამალი არ არის ხელმისაწვდომი,¹ მაშინ როცა ის მკურნალობის სტანდარტული პირველი საშუალებაა² და ევროკავშირის ყველა ქვეყანაში ხელმისაწვდომია.³ მაგალითი: მალდივებმა მეთილფენიდატი 2026 წელს დაუშვა.⁴

2. დაიშვას კონტროლირებადი გამოწერა

   სპეციალური რეცეპტის სისტემა, რომლითაც ექიმებს სტიმულანტი წამლების ყოველთვიური გამოწერა შეეძლებათ, მკაცრი მონიტორინგით.

   რატომ: გაეროს წესებით ეს კონტროლირებადი წამლებია და არა აკრძალული ნარკოტიკები.⁵ მაგალითი: გერმანიაში მეთილფენიდატი ნარკოტიკული საშუალებების სპეციალური რეცეპტით გამოიწერება.⁶

3. გამოქვეყნდეს ეროვნული გაიდლაინი ექიმებისთვის

   მკაფიო ეროვნული სახელმძღვანელო, თუ როგორ უნდა დაისვას ADHD-ის დიაგნოზი და როგორ უნდა ხდებოდეს მკურნალობა ბავშვებსა და ზრდასრულებში.

   რატომ: საქართველოში ADHD-ის ეროვნული გაიდლაინი არ არსებობს, ევროპის საბჭო კი ითხოვს, რომ დიაგნოზი გაიდლაინების მიხედვით დაისვას.⁷ მაგალითი: დიდ ბრიტანეთს (NICE)² და გერმანიას (AWMF)⁸ დეტალური გაიდლაინები აქვთ, ზრდასრულებისთვის კი ევროპული გაიდლაინიც არსებობს.⁹

4. მომზადდეს მეტი სპეციალისტი და დაიფაროს ხარჯები

   ADHD-ის შეფასება, წამლები და თერაპია სახელმწიფო ჯანდაცვის პროგრამებში შევიდეს. გადამზადდნენ პედიატრები, ფსიქიატრები, ფსიქოლოგები და ოჯახის ექიმები, მათ შორის თბილისის გარეთ.

   რატომ: სპეციალისტების უმეტესობა თბილისშია, თერაპია კი ძვირია და დაზღვევა მას არ ფარავს.¹⁰ მაგალითი: ინგლისის ADHD-ის სამუშაო ჯგუფმა მეტი გადამზადება და ოჯახის ექიმების როლის გაზრდა ურჩია.¹¹

5. მხარი დაეჭიროს ADHD-ის მქონე მოსწავლეებს

   მასწავლებლების გადამზადება, ADHD-ის მქონე მოსწავლეებისთვის ინდივიდუალური სასწავლო გეგმები და სამართლიანი პირობები ეროვნულ გამოცდებზე.

   რატომ: სკოლაში მხარდაჭერის სისტემა არსებობს, მაგრამ სკოლიდან სკოლამდე სხვადასხვაგვარად მუშაობს.¹² მაგალითი: აშშ-ის სპეციალური განათლების კანონი ADHD-ს პირდაპირ ასახელებს.¹³

6. მკაფიო წესები წამლის საქართველოში შემოტანისთვის

   მგზავრებისთვის მარტივი, გამოქვეყნებული განმარტებები და, ვიდრე წამალი დარეგისტრირდება, მაცხოვრებლებისთვის მისი მიღების კანონიერი გზა.

   რატომ: 2026 წელს ტურისტს დანიშნული წამლის გამო კონტრაბანდის ბრალი წაუყენეს.¹⁴ მაცხოვრებლებს მისი რეგულარულად მიღების კანონიერი გზა არ აქვთ.¹

7. შეგროვდეს მონაცემები და მოვუსმინოთ ოჯახებს

   შეგროვდეს მონაცემები ADHD-ის დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის შესახებ და მომსახურების დაგეგმვაში ჩაერთონ ADHD-ის მქონე ადამიანები და მათი ოჯახები.

   რატომ: საქართველოს შესახებ ოფიციალური მონაცემები არ არსებობს. მაგალითი: ავსტრალიის საპარლამენტო მოკვლევამ ეროვნული გეგმის ADHD-ის მქონე ადამიანებთან ერთად შემუშავება ურჩია.¹⁵

პასუხისმგებელი ინსტიტუციები

• საქართველოს პარლამენტის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტი
• საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო და წამლების ეროვნული მარეგულირებელი
• საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინისტრო
• საქართველოს სახალხო დამცველი¹⁶
• სამედიცინო ასოციაციები, უნივერსიტეტები და პაციენტთა ორგანიზაციები, მაგალითად ADHD Georgia¹⁷

მოსაზრებები ამ რეკომენდაციებზე შეგიძლიათ გამოგზავნოთ მისამართზე info@adhd.advocacy.ge.

საიდან არის ეს ინფორმაცია

1. „ADHD საქართველოში“. adhd.ge, დამოუკიდებელი მოხალისეობრივი საიტი. მოიცავს ჯანდაცვის სამინისტროს 2023 წლის თებერვლის პასუხს. ბოლოს განახლდა 2026 წლის 9 ივლისს.
2. დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობისა და მოვლის ხარისხის ეროვნული ინსტიტუტი (NICE). NG87: Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (2018, განახლდა 2019 წელს; ინგლისურ ენაზე).
3. ევროპის წამლების სააგენტო (2009). „European Medicines Agency makes recommendations for safer use of Ritalin and other methylphenidate-containing medicines in the EU“ (ინგლისურ ენაზე).
4. მალდივის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ადმინისტრაცია (2026 წლის 12 მაისი). „President issues decree amending the Drugs Act to facilitate the availability of methylphenidate for ADHD treatment“ (ინგლისურ ენაზე).
5. ნარკოტიკების კონტროლის საერთაშორისო საბჭო. „მწვანე სია“: საერთაშორისო კონტროლს დაქვემდებარებული ფსიქოტროპული ნივთიერებები (1971 წლის კონვენცია ფსიქოტროპული ნივთიერებების შესახებ; ინგლისურ ენაზე).
6. გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა. ნარკოტიკული საშუალებების შესახებ კანონი (Betäubungsmittelgesetz), დანართი III: ბრუნვაში დაშვებული და გამოწერადი ნარკოტიკული საშუალებები (გერმანულ ენაზე).
7. ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეა (2015). რეზოლუცია 2042: Ensuring comprehensive treatment for children with attention disorders (ინგლისურ ენაზე).
8. გერმანიის სამეცნიერო სამედიცინო საზოგადოებების ასოციაცია (AWMF). S3 გაიდლაინი 028-045: ADHD ბავშვებში, მოზარდებსა და ზრდასრულებში (გერმანულ ენაზე).
9. Kooij, J.J.S. და სხვ. (2019). „Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD“. European Psychiatry 56: 14–34 (ინგლისურ ენაზე).
10. რადიო თავისუფლება (2026 წლის 13 ივნისი). „გეხმარება ცხოვრებაში, მაგრამ პრობლემებს გიქმნის კანონთან - რა გელის, თუ ADHD-ის წამალი გიპოვეს?“
11. NHS England (2025 წლის ნოემბერი). „NHS England responds to ADHD Taskforce final report“ (ინგლისურ ენაზე).
12. ევროკომისია, Eurydice. „Georgia: separate special education needs provision in early childhood and school education“ (ინგლისურ ენაზე).
13. აშშ-ის განათლების დეპარტამენტი. IDEA-ს რეგულაციები, 34 CFR §300.8: „ჯანმრთელობის სხვა დარღვევა“ პირდაპირ მოიცავს ADHD-ს (ინგლისურ ენაზე).
14. OC Media (2026 წლის ივნისი). „Canadian tourist arrested in Georgia for having ADHD medication released after hefty fine“ (ინგლისურ ენაზე).
15. The Conversation (2023 წლის ნოემბერი). „A Senate inquiry says Australia needs a national ADHD framework to improve diagnosis and reduce costs“ (ინგლისურ ენაზე).
16. საქართველოს სახალხო დამცველი. ombudsman.ge.
17. ADHD Europe. „Our members“: სრულუფლებიან წევრ ორგანიზაციებს შორის დასახელებულია ADHD Georgia (თბილისი) (ინგლისურ ენაზე).