მთავარი / პოლიტიკა

როგორ არის სხვა ქვეყნებში

როგორ გამოიყურება ADHD-ის მკურნალობა საქართველოში სხვა ქვეყნებთან შედარებით, რას ამბობენ საერთაშორისო ორგანიზაციები და რა შეცვალეს ბოლო დროს სხვა ქვეყნებმა.

მოკლედ

მეთილფენიდატი (რიტალინი, კონცერტა) ევროკავშირის ყველა ქვეყანაში რეცეპტით ხელმისაწვდომია.¹
გერმანიაში, დიდ ბრიტანეთსა და აშშ-ში ეს წამლები მკაცრად კონტროლდება, მაგრამ ექიმებს მათი გამოწერა შეუძლიათ.^2,3,4
გაერო მათ კონტროლირებად წამლებად მიიჩნევს და არა აკრძალულ ნარკოტიკებად.⁵

ბოლოს შემოწმდა: 2026 წლის 16 ოქტომბერი

შედარება

თემა	საქართველო	გერმანია (ევროკავშირი)	დიდი ბრიტანეთი	აშშ
მეთილფენიდატი (რიტალინი, კონცერტა)	ხელმისაწვდომი არ არის⁶	სპეციალური რეცეპტით²	პირველი არჩევანი 5 წლის და უფროსი ბავშვებისთვის³	ხელმისაწვდომია, მკაცრი კონტროლით⁴
ამფეტამინზე დაფუძნებული წამლები (ელვანსი, ადერალი)	ხელმისაწვდომი არ არის⁶	სპეციალური რეცეპტით²	ერთ-ერთი პირველი არჩევანი ზრდასრულებისთვის³	ხელმისაწვდომია, მკაცრი კონტროლით⁴
ADHD-ის სხვა წამლები	მხოლოდ ატომოქსეტინი, ხშირად არ არის მარაგში⁶	ატომოქსეტინი, გუანფაცინი⁷	ატომოქსეტინი, გუანფაცინი³	ატომოქსეტინი, გუანფაცინი, კლონიდინი⁸
ეროვნული გაიდლაინი ექიმებისთვის	არ არსებობს	დიახ, ბავშვებისა და ზრდასრულებისთვის⁷	დიახ, ბავშვებისა და ზრდასრულებისთვის³	დიახ, ბავშვებისთვის⁸
მხარდაჭერა სკოლაში	სისტემა არსებობს; სკოლების მიხედვით განსხვავდება⁹	ხელმისაწვდომია; რეგიონების მიხედვით განსხვავდება	დიახ, კანონით დაცული¹⁰	დიახ, ADHD კანონშია დასახელებული¹¹

✓ დიახ · ~ ნაწილობრივ · ✕ არა

ყველა ამ ქვეყანაში ADHD-ის სტიმულანტი წამლები კანონით კონტროლდება. ექიმებმა მათი გამოწერისას სპეციალური წესები უნდა დაიცვან, მაგრამ პაციენტებს მათი მიღება შეუძლიათ.^2,4 საქართველოში არცერთი ეს წამალი რეგისტრირებული არ არის, ამიტომ მათი გამოწერა შეუძლებელია.⁶

მეზობელი ქვეყნები

თურქეთში მეთილფენიდატი გამოიწერება. 2009–2013 წლებში იქ ADHD-ის სამკურნალოდ გამოყენებული წამლების თითქმის სამ მეოთხედს ხანგრძლივი მოქმედების მეთილფენიდატი შეადგენდა.¹²

რას ამბობენ საერთაშორისო ორგანიზაციები

გაერო: ფსიქოტროპული ნივთიერებების შესახებ გაეროს 1971 წლის კონვენციით, მეთილფენიდატი და ამფეტამინი კონტროლირებადი ნივთიერებებია, რომელთა სამედიცინო გამოყენება აღიარებულია.⁵ საქართველო ასევე შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ გაეროს კონვენციის მონაწილეა, რომელიც ჯანდაცვისა და ინკლუზიური განათლების უფლებას მოიცავს.¹³
ევროკავშირი: ევროპის წამლების სააგენტოს ცნობით, მეთილფენიდატი ევროკავშირის ყველა ქვეყანაშია ხელმისაწვდომი.¹
ევროპის საბჭო: 2015 წელს ევროპის საბჭომ წევრ ქვეყნებს, მათ შორის საქართველოს, სთხოვა, ექიმები ADHD-ში გადაამზადონ, დიაგნოზი ფრთხილად და გაიდლაინების მიხედვით დასვან და შესთავაზონ სრული მკურნალობა, რომელიც სამედიცინო, ქცევით და საგანმანათლებლო დახმარებას აერთიანებს. საბჭომ ასევე გააფრთხილა, რომ მომსახურებაზე არათანაბარი ხელმისაწვდომობა არასაკმარის მკურნალობას იწვევს. ბავშვებისთვის მან სტიმულანტი წამლების მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევაში, ყოველთვის სხვა მხარდაჭერასთან ერთად გამოყენება ურჩია.¹⁴
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია: ჯანმო ADHD-ს სამედიცინო მდგომარეობად აღრიცხავს.¹⁵ მეთილფენიდატი არ შედის ჯანმოს აუცილებელი წამლების სიაში, რომელიც მინიმალური სიაა, ძირითადად შეზღუდული ჯანდაცვის ბიუჯეტის მქონე ქვეყნებისთვის. მისი დამატების მოთხოვნა 2019, 2021 და 2025 წლებში მტკიცებულებებთან დაკავშირებული ეჭვების გამო არ დაკმაყოფილდა.¹⁶ ის მაინც დამტკიცებულია ევროკავშირის, დიდი ბრიტანეთისა და აშშ-ის წამლების მარეგულირებლების მიერ.^1,3,4

ბოლოდროინდელი ცვლილებები სხვა ქვეყნებში

მალდივები, 2026: მეთილფენიდატი იქ აკრძალული იყო. 2026 წლის მაისში პარლამენტმა ის აკრძალული ნარკოტიკების სიიდან ამოიღო, პრეზიდენტის დეკრეტით კი ის ADHD-ის მკურნალობის ძირითად საშუალებად ხელმისაწვდომი გახდა.¹⁷
ავსტრალია, 2023: საპარლამენტო მოკვლევამ 15 რეკომენდაცია მოამზადა, ძირითადად — ADHD-ის ეროვნული გეგმა, რომელიც ADHD-ის მქონე ადამიანებთან ერთად უნდა შემუშავდეს.^18,19
ინგლისი, 2025: ADHD-ის ეროვნულმა სამუშაო ჯგუფმა დიაგნოსტიკის დაჩქარება, მეტი გადამზადება და ოჯახის ექიმების როლის გაზრდა ურჩია.²⁰
კანადა: ADHD-ის ორგანიზაციებმა ყველა პროვინციას სთხოვეს, ADHD სკოლებში სასწავლო რისკად ეღიარებინათ.²¹

გაიდლაინები ექიმებისთვის

დეტალური გაიდლაინები გამოქვეყნებულია დიდ ბრიტანეთში (NICE),³ გერმანიაში (AWMF),⁷ აშშ-ში (ამერიკის პედიატრიის აკადემია)⁸ და კანადაში (CADDRA).²² არსებობს ასევე ევროპული გაიდლაინი ზრდასრულებისთვის²³ და 27 ქვეყნის 80 ექსპერტის მიერ მომზადებული მტკიცებულებების საერთაშორისო მიმოხილვა.²⁴

საიდან არის ეს ინფორმაცია

ევროპის წამლების სააგენტო (2009). „European Medicines Agency makes recommendations for safer use of Ritalin and other methylphenidate-containing medicines in the EU“ (ინგლისურ ენაზე).
გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა. ნარკოტიკული საშუალებების შესახებ კანონი (Betäubungsmittelgesetz), დანართი III: ბრუნვაში დაშვებული და გამოწერადი ნარკოტიკული საშუალებები (გერმანულ ენაზე).
დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობისა და მოვლის ხარისხის ეროვნული ინსტიტუტი (NICE). NG87: Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (2018, განახლდა 2019 წელს; ინგლისურ ენაზე).
აშშ-ის ნარკოტიკების აღკვეთის ადმინისტრაცია (DEA). „Drug scheduling“ (ინგლისურ ენაზე).
ნარკოტიკების კონტროლის საერთაშორისო საბჭო. „მწვანე სია“: საერთაშორისო კონტროლს დაქვემდებარებული ფსიქოტროპული ნივთიერებები (1971 წლის კონვენცია ფსიქოტროპული ნივთიერებების შესახებ; ინგლისურ ენაზე).
„ADHD საქართველოში“. adhd.ge, დამოუკიდებელი მოხალისეობრივი საიტი. მოიცავს ჯანდაცვის სამინისტროს 2023 წლის თებერვლის პასუხს. ბოლოს განახლდა 2026 წლის 9 ივლისს.
გერმანიის სამეცნიერო სამედიცინო საზოგადოებების ასოციაცია (AWMF). S3 გაიდლაინი 028-045: ADHD ბავშვებში, მოზარდებსა და ზრდასრულებში (გერმანულ ენაზე).
Wolraich, M.L. და სხვ. (2019). „Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of ADHD in Children and Adolescents“. Pediatrics 144(4): e20192528 (ინგლისურ ენაზე).
ევროკომისია, Eurydice. „Georgia: separate special education needs provision in early childhood and school education“ (ინგლისურ ენაზე).
გაერთიანებული სამეფო. თანასწორობის შესახებ კანონი (Equality Act 2010), მუხლი 6: შეზღუდული შესაძლებლობის განმარტება (ინგლისურ ენაზე).
აშშ-ის განათლების დეპარტამენტი. IDEA-ს რეგულაციები, 34 CFR §300.8: „ჯანმრთელობის სხვა დარღვევა“ პირდაპირ მოიცავს ADHD-ს (ინგლისურ ენაზე).
Öner, Ö. და სხვ. (2017). „ADHD Medication Trends in Turkey: 2009–2013“. Journal of Attention Disorders (ინგლისურ ენაზე).
საქართველოს მთავრობა. საქართველოს პირველი ანგარიში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების კომიტეტისთვის (CRPD/C/GEO/1). გაერო (ინგლისურ ენაზე).
ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეა (2015). რეზოლუცია 2042: Ensuring comprehensive treatment for children with attention disorders (ინგლისურ ენაზე).
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია. დაავადებათა საერთაშორისო კლასიფიკაცია, ICD-11, კოდი 6A05: ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტიურობის აშლილობა (ინგლისურ ენაზე).
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია. აუცილებელი მედიკამენტების ჩამონათვალის ჩანაწერი: მეთილფენიდატი ADHD-ის სამკურნალოდ (განაცხადები არ დაკმაყოფილდა 2019, 2021 და 2025 წლებში; ინგლისურ ენაზე).
მალდივის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ადმინისტრაცია (2026 წლის 12 მაისი). „President issues decree amending the Drugs Act to facilitate the availability of methylphenidate for ADHD treatment“ (ინგლისურ ენაზე).
The Conversation (2023 წლის ნოემბერი). „A Senate inquiry says Australia needs a national ADHD framework to improve diagnosis and reduce costs“ (ინგლისურ ენაზე).
ADHD Australia. „ADHD Australia welcomes Senate inquiry's report“ (ინგლისურ ენაზე).
NHS England (2025 წლის ნოემბერი). „NHS England responds to ADHD Taskforce final report“ (ინგლისურ ენაზე).
კანადის ADHD-ის ცნობიერების ცენტრი (CADDAC). „Update on CADDAC's ADHD Right to Learn advocacy campaign“ (ინგლისურ ენაზე).
CADDRA. Canadian ADHD Practice Guidelines (ინგლისურ ენაზე).
Kooij, J.J.S. და სხვ. (2019). „Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD“. European Psychiatry 56: 14–34 (ინგლისურ ენაზე).
Faraone, S.V. და სხვ. (2021). „The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 evidence-based conclusions about the disorder“. Neuroscience & Biobehavioral Reviews 128: 789–818 (ინგლისურ ენაზე).