მხარდაჭერა სკოლაში

როგორ მუშაობს, ნაბიჯ-ნაბიჯ

ნაბიჯები განსაზღვრულია განათლების მინისტრის ბრძანებით (2018 წლის №16/ნ, განახლებული 2024 წელს):²

1. უთხარით სკოლას. როცა ბავშვი სკოლაში მიდის, შეგიძლიათ აღნიშნოთ, რომ ფიქრობთ, მას სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროება აქვს, და შეავსოთ მიმართვის ფორმა.
2. შეფასება. ბავშვს განათლების სამინისტროს სპეციალისტების გუნდი აფასებს.
3. გუნდი სკოლაში. თუ ბავშვი აკმაყოფილებს კრიტერიუმებს, სკოლა ქმნის მცირე გუნდს: დამრიგებელი, ბავშვის საგნის მასწავლებლები, სკოლის ინკლუზიური განათლების სპეციალისტები და თქვენ. გუნდი სემესტრში მინიმუმ ორჯერ იკრიბება.
4. ინდივიდუალური სასწავლო გეგმა. გუნდი ერთი თვის განმავლობაში ადგენს ბავშვის სასწავლო გეგმას. ის შეიძლება ყველა საგანს მოიცავდეს ან მხოლოდ ზოგიერთს. სპეციალური მასწავლებელი დამატებითი მხარდაჭერის გეგმასაც ადგენს. გეგმა სემესტრში ერთხელ მაინც გადაიხედება.
5. წერილობითი ანგარიში. ყოველი სემესტრის ბოლოს იღებთ წერილობით ანგარიშს ბავშვის პროგრესის შესახებ.

სად აკლია მხარდაჭერა

წესები არსებობს, თუმცა ბევრ სკოლაში მათი პრაქტიკაში განხორციელება ჯერ კიდევ რთულია.

• საქართველოს სახალხო დამცველის დასკვნით, სკოლებს მეტი მომზადებული კადრი სჭირდებათ, სკოლის თანამშრომლებსა და მშობლებს კი — მეტი ინფორმაცია ინკლუზიური განათლების შესახებ.⁴
• 2025 წლის დეკემბერში სახალხო დამცველმა აღნიშნა, რომ რეგიონებში ინკლუზიური განათლების სპეციალისტების ნაკლებობაა. მან სკოლებში მხარდაჭერის უკეთესი კოორდინაციისა და მონიტორინგისკენ მოუწოდა.³
• გადამზადების პროგრამები არსებობს, თუმცა ისინი მხოლოდ სკოლების ნაწილს მოიცავს. UNICEF-ის მხარდაჭერით განხორციელებულმა ერთ-ერთმა პროგრამამ ათ საჯარო სკოლაში რესურსოთახები მოაწყო და 242 მასწავლებელი და სკოლის თანამშრომელი გადაამზადა.⁵
• ADHD-ის შესახებ ცნობიერება ჯერ კიდევ დაბალია. მის ნიშნებს ხშირად უბრალო უყურადღებობად აღიქვამენ, თბილისის გარეთ კი ამ თემაზე იშვიათად საუბრობენ.⁶

ADHD ყოველი 100 ბავშვიდან დაახლოებით 6-ს აქვს,⁷ ამიტომ კლასების უმეტესობაში, სავარაუდოდ, მინიმუმ ერთი ასეთი ბავშვი სწავლობს. მასწავლებლების ფართო გადამზადება და მეტი სპეციალისტი თბილისის გარეთ სკოლებს დაეხმარება, ამ ბავშვებს ის მხარდაჭერა გაუწიონ, რასაც კანონი უკვე ითვალისწინებს. რეკომენდაციები

რჩევები მშობლებისთვის

• შეინახეთ ყველა ანგარიშის, შეფასებისა და წერილის ასლი.
• სკოლას მხარდაჭერა წერილობით სთხოვეთ.
• მიიღეთ მონაწილეობა ბავშვის სასწავლო გეგმის გუნდში. წესების თანახმად, თქვენ მისი წევრი ხართ.²
• მოითხოვეთ წერილობითი ანგარიში ყოველი სემესტრის ბოლოს.²
• თუ გადაწყვეტილებას არ ეთანხმებით, შეგიძლიათ გაასაჩივროთ.¹ ბავშვის უფლებებთან დაკავშირებული პრობლემის შემთხვევაში შეგიძლიათ მიმართოთ საქართველოს სახალხო დამცველს.⁸

რა ეხმარება გაკვეთილზე

ცვლილებები, რომლებიც ხშირად ეხმარება ADHD-ის მქონე ბავშვებს:

• მასწავლებელთან ახლოს, ყურადღების გამფანტავი ფაქტორებისგან მოშორებით ჯდომა
• მკაფიო, წერილობითი მითითებები და დიდი დავალების პატარა ნაბიჯებად დაყოფა
• მოკლე შესვენებები მოძრაობისთვის
• ტესტისთვის დამატებითი დრო, წყნარ ოთახში
• რეგულარული უკუკავშირი და მასწავლებლისა და მშობლების რეგულარული კონტაქტი

ზოგიერთი მათგანი სახლშიც მუშაობს. როგორ დავეხმაროთ სახლში

სხვა ქვეყნებში

• აშშ: სპეციალური განათლების კანონი ADHD-ს პირდაპირ ასახელებს.⁹
• დიდი ბრიტანეთი: თანასწორობის შესახებ კანონით ADHD შეიძლება შეზღუდულ შესაძლებლობად ჩაითვალოს, რაც სკოლებს დახმარების ვალდებულებას აკისრებს.¹⁰
• კანადა: ADHD-ის ორგანიზაციებმა ყველა პროვინციას სთხოვეს, ADHD სასწავლო რისკად ეღიარებინათ, ისევე როგორც აუტიზმი და სწავლის სირთულეები.¹¹

ევროპის საბჭო, რომლის წევრიც საქართველოა, რეკომენდაციას უწევს, რომ ADHD-ის მქონე ბავშვებმა სწავლასა და ქცევაში მხარდაჭერა პირველ რიგში მიიღონ.¹²

საიდან არის ეს ინფორმაცია

1. ევროკომისია, Eurydice. „Georgia: separate special education needs provision in early childhood and school education“ (ინგლისურ ენაზე).
2. საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის მინისტრის 2024 წლის 12 თებერვლის ბრძანება №25/ნ „ინკლუზიური განათლების დანერგვის, განვითარებისა და მონიტორინგის წესების, აგრეთვე სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლეთა იდენტიფიკაციის მექანიზმის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2018 წლის 21 თებერვლის №16/ნ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ.
3. ომბუდსმენთა ევროპული ქსელი (2025 წლის 17 დეკემბერი). „Conference on Preschool, Inclusive and General Education“: საქართველოს სახალხო დამცველის განცხადება (ინგლისურ ენაზე).
4. საქართველოს სახალხო დამცველი (2019 წლის 14 ივნისი). „ინკლუზიური განათლება: მიღწევები და გამოწვევები“, სპეციალური ანგარიში 15 საპილოტე საჯარო სკოლის მონიტორინგის შესახებ.
5. UNICEF საქართველო (2023). „Children with special educational needs in selected schools of Georgia benefit from the various educational resources“ (ინგლისურ ენაზე).
6. რადიო თავისუფლება (2026 წლის 13 ივნისი). „გეხმარება ცხოვრებაში, მაგრამ პრობლემებს გიქმნის კანონთან - რა გელის, თუ ADHD-ის წამალი გიპოვეს?“
7. Faraone, S.V. და სხვ. (2021). „The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 evidence-based conclusions about the disorder“. Neuroscience & Biobehavioral Reviews 128: 789–818 (ინგლისურ ენაზე).
8. საქართველოს სახალხო დამცველი. ombudsman.ge.
9. აშშ-ის განათლების დეპარტამენტი. IDEA-ს რეგულაციები, 34 CFR §300.8: „ჯანმრთელობის სხვა დარღვევა“ პირდაპირ მოიცავს ADHD-ს (ინგლისურ ენაზე).
10. გაერთიანებული სამეფო. თანასწორობის შესახებ კანონი (Equality Act 2010), მუხლი 6: შეზღუდული შესაძლებლობის განმარტება (ინგლისურ ენაზე).
11. კანადის ADHD-ის ცნობიერების ცენტრი (CADDAC). „Update on CADDAC's ADHD Right to Learn advocacy campaign“ (ინგლისურ ენაზე).
12. ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეა (2015). რეზოლუცია 2042: Ensuring comprehensive treatment for children with attention disorders (ინგლისურ ენაზე).