ყოველდღიური ცხოვრება ADHD-ით

რუტინა და დღის სტრუქტურა

წინასწარ განსაზღვრული დღე დაძაბულობას ამცირებს. ეს ნაბიჯები ბევრ ბავშვსა და ზრდასრულს ეხმარება:¹

• საშინაო დავალება და საოჯახო საქმეები დაყავით 15–20-წუთიან მონაკვეთებად, შუაში შესვენებით.
• საქმეების სია თვალსაჩინო ადგილას დაკიდეთ.
• მიეცით ერთი მკაფიო მითითება ერთდროულად, მშვიდი ხმით.
• შეინარჩუნეთ კვებისა და ძილის რეგულარული დრო.

ძილი

ADHD-ის მქონე ადამიანებს ძილის პრობლემები უფრო ხშირად აქვთ,⁴ დაღლილობა კი კონცენტრაციას კიდევ უფრო ართულებს. რა გვეხმარება:^1,2

• ძილის რეგულარული დრო, წყნარ და ბნელ ოთახში
• ძილის წინ ნაკლები ეკრანი, კოფეინი და შაქარი

თუ ძილის პრობლემები გრძელდება, მიმართეთ ექიმს.

კვება და ფიზიკური აქტივობა

• რეგულარული კვება. რეკომენდებულია დაბალანსებული კვება, რეგულარულ დროს.¹
• ADHD-ს შაქარი არ იწვევს. კვლევების მიმოხილვამ, რომელშიც 25 000-ზე მეტი მონაწილე იყო, შაქარსა და ADHD-ს შორის კავშირი ვერ აღმოაჩინა.⁴
• კვების დღიური. თუ რომელიმე საკვები ან სასმელი მდგომარეობას აუარესებს, ჩაიწერეთ, რა და როდის მიირთვა ბავშვმა, და დღიური ექიმს ან სკოლას აჩვენეთ.¹
• ყოველდღიური აქტივობა. ყოველდღე გამოყავით დრო ფიზიკური აქტივობისთვის, რომელიც თქვენს შვილს ან თქვენ სიამოვნებას განიჭებთ.^1,2

უნარები მშობლებისთვის

მშობლების სწავლება ისეთ უნარებს გასწავლით, რომლებიც ყოველდღიურ ცხოვრებას უფრო მშვიდს ხდის. 6 წლამდე ბავშვებისთვის ეს მკურნალობის რეკომენდებული პირველი ნაბიჯია და ამ ასაკში წამალზე არანაკლებ ეფექტიანია.³ პროგრამა, როგორც წესი, 8–16 შეხვედრას მოიცავს. მშობლები სწავლობენ:⁵

• ქებისა და წახალისების გამოყენებას იმ ქცევისთვის, რომლის გაძლიერებაც გსურთ
• მკაფიო წესების დაწესებას და მათზე ყოველთვის ერთნაირ რეაგირებას
• ბავშვთან პოზიტიურ ურთიერთობასა და თამაშს
• ბავშვის დახმარებას, რომ საკუთარი ქცევის მართვა ისწავლოს

სახლში დაწყების მარტივი გზა: შეაქეთ ბავშვი, როცა კარგად იქცევა, და პროგრესი წახალისების ცხრილით აღნიშნეთ.¹

იზრუნეთ საკუთარ თავზეც

ADHD-ის მქონე ბავშვის აღზრდა შეიძლება დამღლელი იყოს. ბევრ ოჯახს ეხმარება სხვა მშობლებთან საუბარი.¹ საქართველოში თბილისური ორგანიზაცია ADHD Georgia ADHD Europe-ის წევრია.⁶

რჩევები ზრდასრულებისთვის

• გამოიყენეთ კალენდარი, შეხსენებები და ტაიმერი, ხოლო საქმეები წერილობით ჩაინიშნეთ.⁷
• დიდი საქმე დაყავით პატარა, მკაფიო ნაბიჯებად.⁷
• შეინარჩუნეთ ძილის რეგულარული დრო და გამოყავით დრო ფიზიკური აქტივობისთვის, რომელიც სიამოვნებას განიჭებთ.²
• მეგობრებსა და ოჯახის წევრებს უამბეთ ADHD-ის შესახებ, რომ იცოდნენ, რა გეხმარებათ.²
• ექიმს ჰკითხეთ ფსიქოთერაპიის შესახებ, მაგალითად, CBT-ის ან გაცნობიერებულობის (mindfulness) პრაქტიკის შესახებ.²

სამსახურში ან უნივერსიტეტში შეიძლება დაგეხმაროთ მცირე ცვლილებები, მაგალითად, წერილობითი მითითებები და უფრო წყნარი სამუშაო ადგილი. ADHD სამსახურსა და უნივერსიტეტში

დამატებითი დახმარება

• ADHD სხვადასხვა ასაკში: რა იცვლება ადრეული ბავშვობიდან ზრდასრულობამდე
• მხარდაჭერა სკოლაში და გვერდი მასწავლებლებისთვის
• დასაბეჭდი მასალები, მათ შორის ორკვირიანი დღიური ექიმთან ვიზიტისთვის

საიდან არის ეს ინფორმაცია

1. დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობის ეროვნული სამსახური (NHS). „Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD): Living with“ (ინგლისურ ენაზე).
2. დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობის ეროვნული სამსახური (NHS). „ADHD in adults“ (ინგლისურ ენაზე).
3. აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები (CDC). „Behavior Therapy First for Young Children“ (ინგლისურ ენაზე).
4. Faraone, S.V. და სხვ. (2021). „The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 evidence-based conclusions about the disorder“. Neuroscience & Biobehavioral Reviews 128: 789–818 (ინგლისურ ენაზე).
5. აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები (CDC). „Behavior Therapy for ADHD“ (ინგლისურ ენაზე).
6. ADHD Europe. „Our members“: სრულუფლებიან წევრ ორგანიზაციებს შორის დასახელებულია ADHD Georgia (თბილისი) (ინგლისურ ენაზე).
7. Job Accommodation Network (აშშ-ის შრომის დეპარტამენტი). „Accommodation and compliance: Attention Deficit/Hyperactivity Disorder“ (ინგლისურ ენაზე).