თქვენი უფლებები

სკოლაში

კანონის „ზოგადი განათლების შესახებ“ მიხედვით:¹

• სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლემ შესაბამისი მხარდაჭერა უნდა მიიღოს; საჯარო სკოლებში მას სახელმწიფო აფინანსებს.
• საჭიროების შემთხვევაში სკოლას შეუძლია მოსწავლისთვის ინდივიდუალური სასწავლო გეგმის შედგენა.
• მშობელს უფლება აქვს, გამოთქვას თავისი აზრი და მონაწილეობა მიიღოს მისი შვილის შესახებ გადაწყვეტილებების მიღებაში.
• აკრძალულია დისკრიმინაცია სკოლაში მიღებისას; სკოლას არ აქვს უფლება, მოსწავლეები ან მშობლები დისკრიმინაციას დაუქვემდებაროს.

მხარდაჭერის მიღების პროცედურა ნაბიჯ-ნაბიჯ განათლების მინისტრის ბრძანებით არის განსაზღვრული.⁶ მხარდაჭერა სკოლაში, ნაბიჯ-ნაბიჯ · წერილი სკოლას

გამოცდებზე

ერთიან ეროვნულ გამოცდებს შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრი (NAEC) ატარებს.⁷ თუ ADHD გამოცდის ჩაბარებაზე მოქმედებს, რეგისტრაციისას ჰკითხეთ NAEC-ს სპეციალური პირობების შესახებ.

სამსახურში

• შრომის კოდექსი კრძალავს დისკრიმინაციას, მათ შორის შეზღუდული შესაძლებლობისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის ნიშნით, როგორც სამსახურში, ისე დასაქმებისას.³
• შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირისთვის გონივრულ მისადაგებაზე უარი დისკრიმინაციად ითვლება. გონივრული მისადაგება ნიშნავს კონკრეტულ შემთხვევაში აუცილებელ და შესაბამის ცვლილებას, რომელიც დამსაქმებლისთვის არაპროპორციულ ტვირთს არ ქმნის.⁸
• დამსაქმებლისთვის ADHD-ის შესახებ თქმა თქვენი არჩევანია.

რა გვეხმარება სამსახურსა და უნივერსიტეტში

ექიმთან

კანონის „პაციენტის უფლებების შესახებ“ მიხედვით, თქვენ გაქვთ უფლება:⁴

• მიიღოთ გასაგები ინფორმაცია თქვენი დიაგნოზის, მკურნალობის შესაძლო გზებისა და მათი რისკების შესახებ
• გაეცნოთ თქვენს სამედიცინო დოკუმენტაციას და წერილობითი მოთხოვნით მიიღოთ მისი ასლი
• კონფიდენციალურობაზე: თქვენი ჯანმრთელობის შესახებ ინფორმაციის გაზიარება მხოლოდ თქვენი თანხმობით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებშია დასაშვები
• დაეთანხმოთ მკურნალობას ან უარი თქვათ მასზე
• მიიღოთ სხვა ექიმის აზრი და ნებისმიერ დროს შეიცვალოთ ექიმი ან კლინიკა

ბავშვის შემთხვევაში თანხმობას მშობელი ან კანონიერი წარმომადგენელი იძლევა.⁴ 16 წლამდე ბავშვისთვის ფსიქიკური ჯანმრთელობის სერვისსა და ექიმს მშობელი ირჩევს.⁹

შეზღუდული შესაძლებლობის სტატუსი

საქართველოს კანონმდებლობა შეზღუდულ შესაძლებლობას განსაზღვრავს არა მხოლოდ დიაგნოზით, არამედ იმით, თუ როგორ ზღუდავს არსებითი ფიზიკური, ფსიქიკური, ინტელექტუალური ან სენსორული დარღვევა, საზოგადოებაში არსებულ ბარიერებთან ერთად, ადამიანის სრულ და თანაბარ მონაწილეობას. სტატუსი ადამიანის შესაძლებლობებისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის შეფასების საფუძველზე განისაზღვრება.⁸ ამიტომ, მიენიჭება თუ არა ADHD-ის მქონე ადამიანს სტატუსი, კონკრეტულ შემთხვევაზეა დამოკიდებული. ამ გვერდზე აღწერილი უფლებების დიდი ნაწილი სტატუსის გარეშეც მოქმედებს.^1,2

თუ თქვენი უფლებები ირღვევა

1. ჯერ წერილობით მიმართეთ სკოლას, დამსაქმებელს ან კლინიკას და შეინახეთ ასლი.
2. მიმართეთ საქართველოს სახალხო დამცველს. სახალხო დამცველი დისკრიმინაციის შესახებ განცხადებებს განიხილავს, შეუძლია მხარეების შერიგება სცადოს და რეკომენდაცია გასცეს.^2,5
3. მიმართეთ სასამართლოს. დისკრიმინაციის საქმეზე შეგიძლიათ სასამართლოს მიმართოთ და ზიანის ანაზღაურება მოითხოვოთ. თუ ფაქტები დისკრიმინაციაზე მიუთითებს, დისკრიმინაციის არარსებობა მეორე მხარემ უნდა დაამტკიცოს.²

საიდან არის ეს ინფორმაცია

1. საქართველოს პარლამენტი (2005). საქართველოს კანონი „ზოგადი განათლების შესახებ“, მუხლები 5, 9, 11 და 13.
2. საქართველოს პარლამენტი (2014 წლის 2 მაისი). საქართველოს კანონი „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“, მუხლები 1, 6, 8 და 10.
3. საქართველოს პარლამენტი (2010). საქართველოს ორგანული კანონი „საქართველოს შრომის კოდექსი“ (კონსოლიდირებული ვერსია).
4. საქართველოს პარლამენტი (2000 წლის 5 მაისი). საქართველოს კანონი „პაციენტის უფლებების შესახებ“, მუხლები 7, 8, 17, 18, 22, 23, 27 და 28.
5. საქართველოს სახალხო დამცველი. ombudsman.ge.
6. საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის მინისტრის 2024 წლის 12 თებერვლის ბრძანება №25/ნ „ინკლუზიური განათლების დანერგვის, განვითარებისა და მონიტორინგის წესების, აგრეთვე სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლეთა იდენტიფიკაციის მექანიზმის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2018 წლის 21 თებერვლის №16/ნ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ.
7. შეფასებისა და გამოცდების ეროვნული ცენტრი. naec.ge.
8. საქართველოს პარლამენტი (2020 წლის 14 ივლისი). საქართველოს კანონი „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“, მუხლები 2, 5 და 26.
9. საქართველოს პარლამენტი. საქართველოს კანონი „ფსიქიკური ჯანმრთელობის შესახებ“, მუხლები 14 და 20¹ (2026 წლის 29 აპრილის კონსოლიდირებული ვერსია).